Czy goździki są trujące dla kota – ważne ostrzeżenie dla opiekunów

Czy goździki są trujące dla kota? Pytanie wydaje się proste, ale kryje kilka pułapek: językowych, biologicznych i praktycznych. W grę wchodzi zarówno przyprawa z kuchni, jak i popularny kwiat, a do tego coraz modniejsze olejki eteryczne i „naturalne” metody leczenia. Dla kociego organizmu nie jest to błaha kwestia – chodzi o wątrobę, układ nerwowy i codzienne bezpieczeństwo w domu.

Goździki – przyprawa czy kwiat? Dwa różne problemy

W języku potocznym słowo „goździki” bywa używane na określenie dwóch zupełnie różnych rzeczy:

• goździki – przyprawa (pąki kwiatowe Syzygium aromaticum, suszone lub mielone),
• goździki – kwiaty (goździk ogrodowy, Dianthus caryophyllus i pokrewne).

Z punktu widzenia kota to dwa odrębne tematy.

Przyprawa – goździki korzenne: zawiera m.in. eugenol – związek o silnym działaniu biologicznym. To właśnie on stoi za aromatem, właściwościami antyseptycznymi, ale też za potencjalną toksycznością dla kotów. W literaturze toksykologicznej goździki (szczególnie w postaci olejku) wymieniane są wśród roślin i substancji problematycznych dla kotów.

Kwiaty – goździki ogrodowe:

Silnie toksyczny dla kota jest przede wszystkim olejek goździkowy i skoncentrowane formy przyprawy; pojedynczy suszony goździk z garnka to inna skala ryzyka, ale nadal nie coś, co kot powinien zjadać.

Dlaczego goździki mogą szkodzić kotu? Biologia małego drapieżnika

Klucz do zrozumienia problemu leży w specyfice kociego metabolizmu. Kot nie jest „małym człowiekiem” – zupełnie inaczej radzi sobie z niektórymi związkami chemicznymi, zwłaszcza roślinnymi.

Eugenol i kocia wątroba – gdzie zaczyna się problem

Głównym składnikiem odpowiedzialnym za właściwości goździków jest eugenol. U ludzi wykorzystywany m.in. w stomatologii i kosmetykach, u kotów może być kłopotliwy z kilku powodów:

Po pierwsze, kocia wątroba ma ograniczone możliwości tzw. glukuronidacji – ważnego szlaku detoksykacji wielu związków roślinnych. Tymczasem eugenol właśnie tego mechanizmu mocno wymaga. U gatunku, który „nie umie” sprawnie się nim posłużyć, pewne substancje kumulują się lub uszkadzają komórki wątroby.

Po drugie, eugenol w wyższych dawkach działa drażniąco i depresyjnie na układ nerwowy. U kota nadwrażliwego na związki aromatyczne (a to dość typowe) może dojść do zaburzeń koordynacji, apatii, wymiotów, ślinotoku. Opisywane są przypadki hepatotoksyczności (uszkodzenia wątroby) po ekspozycji na olejki z eugenolem – nie tylko z goździków, ale np. z allspice (ziele angielskie).

Forma ma znaczenie: całe goździki, przyprawa a olejek

Ryzyko toksyczności mocno zależy od tego, w jakiej postaci kot ma kontakt z goździkami:

Całe suszone goździki w jedzeniu człowieka. Zawierają eugenol, ale:

• często są mocno ugotowane (część związków ulatnia się do potrawy i powietrza),
• zjadane są rzadko przez samego kota (bardziej przypadkowo, np. wygrzebując coś z talerza).

Jednorazowe pogryzienie jednego goździka przez zdrowego dorosłego kota zwykle nie skończy się dramatem, ale może wywołać podrażnienie przewodu pokarmowego, ślinotok, krótkotrwałe złe samopoczucie. Problem zaczyna się przy większej ilości lub u kotów młodych, przewlekle chorych (szczególnie z chorą wątrobą, nerkami).

Mielone goździki. W formie proszku łatwiej je zjeść w większej ilości, bo są „ukryte” w potrawie. Dla kota, który dobrał się do sosu, ciasta czy marynaty, stanowi to realne ryzyko – zwłaszcza, że takie potrawy zawierają też inne szkodliwe składniki (sól, cebula, czekolada, alkohol).

Olejek goździkowy. To najbardziej problematyczna forma:

• stężenie eugenolu jest bardzo wysokie,
• często występuje w produktach aromatyzujących (kominki zapachowe, dyfuzory, świece, płyny do płukania ust, kosmetyki),
• jest łatwo dostępny dla kota przez skórę, drogi oddechowe i przewód pokarmowy (wylizywanie futra, oblizywanie rąk opiekuna itd.).

W toksykologii małych zwierząt olejki eteryczne, w tym goździkowy, uznawane są za istotne źródło zatruć u kotów – nie tylko po wypiciu, ale także przy intensywnym użyciu w dyfuzorach i na skórze.

Typowe sytuacje w domu: gdzie czyha ryzyko?

Goździki pojawiają się w domu w kilku powtarzalnych kontekstach. W każdym z nich poziom ryzyka dla kota wygląda inaczej.

Święta, kuchnia i „ludzkie jedzenie”

Najbardziej oczywiste źródło to gar kuchni – kompot, pierniki, marynowane mięsa, sosy na bazie czerwonego wina. Goździki często pływają tam w całości lub są dodane jako mielona przyprawa.

Problem nie polega na tym, że kot zje „potrawkę z goździków”, ale że:

• wylizuje talerze, garnki, chochle,
• dostaje odruchowo „kąsek ze stołu”,
• ma dostęp do miseczki z przyprawami na blacie.

Kot nie powinien dostawać dań przyprawionych goździkami – nie tylko ze względu na same goździki, ale cały koktajl składników, które dla niego nie są bezpieczne. Jednorazowe wylizanie niedużej ilości sosu raczej skończy się rewolucją żołądkową niż ostrym zatruciem, ale przy powtarzalnym kontakcie ryzyko dla wątroby rośnie.

Warto pamiętać o dzieciach, które chętnie bawią się w „gotowanie” i częstują kota „kuchennymi eksperymentami”. Mieszanka mąki, przypraw i wody, w której znajdują się goździki, z punktu widzenia kota nie jest zabawna, tylko potencjalnie szkodliwa.

Olejek w dyfuzorze, kosmetykach i „naturalna” profilaktyka

Inny popularny scenariusz to użycie olejku goździkowego jako:

• zapachu w dyfuzorze, kominku lub nawilżaczu,
• składnika kosmetyków (balsamy, maści rozgrzewające, płyny do masażu),
• „naturalnego środka na kleszcze i pchły” – pojawia się w niektórych domowych przepisach.

To tutaj ryzyko rośnie najwyraźniej. U kota wdychającego intensywne opary mogą pojawić się: kichanie, kaszel, łzawienie, wymioty, zaburzenia równowagi, apatia. Jeśli kot ma choroby przewlekłe (astma, choroba wątroby, niewydolność nerek), organizm jeszcze gorzej radzi sobie z obciążeniem.

Stosowanie olejku goździkowego bezpośrednio na skórę kota (lub na obrożę) jako „naturalnego repelentu” to bardzo ryzykowny pomysł. Kot wylizuje futro, połknie skoncentrowany olejek, a dodatkowo skóra może zostać silnie podrażniona lub oparzona chemicznie.

Równie problematyczne bywa użycie maści rozgrzewających u ludzi, którzy śpią z kotem. Zwierzę ociera się o skórę posmarowaną preparatem z olejkiem goździkowym, potem się myje – i w efekcie pobiera dawkę substancji, która nie była w ogóle przeznaczona dla zwierząt.

Objawy zatrucia i co robić, gdy kot miał kontakt z goździkami

Nie ma jednej „książkowej” reakcji na goździki, bo wszystko zależy od dawki, formy i stanu zdrowia kota. Można jednak wskazać najczęstsze objawy problemów po spożyciu lub kontakcie z olejkiem:

• wymioty, biegunka, ślinotok, brak apetytu,
• apatia, osłabienie, zaburzenia koordynacji, chwiejny chód,
• żółtaczka (zażółcenie białek oczu, błon śluzowych) – przy uszkodzeniu wątroby,
• podrażnienie skóry, zaczerwienienie, świąd w miejscu kontaktu z olejkiem.

W praktyce problem często wygląda tak: kot wymiotuje, jest osowiały, opiekun zauważa wymiociny o intensywnym, „korzennym” zapachu albo przypomina sobie, że zwierzak bawił się buteleczką olejku. W takiej sytuacji nie warto czekać „czy samo przejdzie”.

Każdy przypadek podejrzenia zatrucia (nie tylko goździkami) wymaga kontaktu z lekarzem weterynarii

Samodzielne wywoływanie wymiotów czy podawanie „domowych środków” może tylko pogorszyć sytuację. Dotyczy to również podawania ludzkich leków na ból brzucha czy wymioty – wiele z nich jest dla kota toksycznych samo w sobie.