Czym się różni lama od alpaki – prosty przewodnik początkującego

Szacuje się, że na świecie żyje ponad 7 milionów lam i ponad 3 miliony alpak, a w Europie ich liczba rośnie z roku na rok. Coraz więcej osób w Polsce szuka więc prostych odpowiedzi: czym one się właściwie różnią i które zwierzę wybrać na początek. Dobra wiadomość jest taka, że po poznaniu kilku konkretnych cech, rozróżnianie lamy od alpaki przestaje być zagadką. Ten przewodnik pokazuje najważniejsze różnice „na oko”, w charakterze, pielęgnacji i zastosowaniu, tak żeby można było świadomie zdecydować, które zwierzę lepiej pasuje do własnych planów i warunków. Bez zoologicznego żargonu – tylko to, co faktycznie przydaje się początkującemu.

Jak odróżnić lamę od alpaki na pierwszy rzut oka

Najprościej zacząć od rozmiaru. Lama jest wyraźnie większa: dorosłe osobniki sięgają zwykle ok. 110–120 cm w kłębie, a z głową nawet do 180 cm. Alpaka jest niższa, zazwyczaj 90–100 cm w kłębie. Obok siebie wyglądają trochę jak duży pies i jego młodszy, mniejszy kuzyn.

Druga rzecz to głowa i pysk. Lama ma dłuższy, bardziej „prosty” pysk i nieco wydłużoną twarz. Alpaka ma głowę krótszą, bardziej zaokrągloną, często sprawiającą wrażenie „pluszowej”, głównie przez gęstą wełnę na czole.

Bardzo pomocne są też uszy:

• Lama – długie, zakrzywione, tzw. „bananowe” uszy.
• Alpaka – krótsze, proste, bardziej szpiczaste.

Różnice w budowie ciała również są wyraźne. Lama jest smuklejsza, dłuższa, o bardziej „zgrabnej” sylwetce. Alpaka wygląda bardziej kompaktowo i „puchato” – dużo wełny, krótszy tułów, krótszy pysk. U lamy często widać wyraźniejszy kłąb i dłuższą szyję; alpaka sprawia wrażenie okrąglejszej, zwłaszcza po odroście runa.

W dużym uproszczeniu: lama – wysoka, smukła, z bananowymi uszami; alpaka – niższa, puchata, z krótkimi, prostymi uszami. To wystarcza, by nie mylić ich w większości sytuacji.

Różnice w charakterze i zachowaniu

Lama była tradycyjnie wykorzystywana jako zwierzę juczne, stąd jej charakter jest zazwyczaj bardziej niezależny. To zwierzę silne, dobrze radzące sobie w stadzie, często pełniące wręcz rolę „strażnika” innych zwierząt (np. owiec czy kóz). W porównaniu z alpaką potrafi być bardziej asertywna, czasem uparta.

Alpaka była nastawiona bardziej na produkcję wełny, więc przez wieki selekcjonowano ją głównie pod kątem jakości runa i łagodnego usposobienia. Statystycznie alpaki są spokojniejsze, bardziej nieśmiałe, lubią zachować dystans, ale przy systematycznej, delikatnej pracy szybko nabierają zaufania do człowieka.

Warto przy tym pamiętać, że:

• oba gatunki są stadne – powinny żyć co najmniej w parze, a najlepiej w kilkuosobowej grupie,
• zarówno lama, jak i alpaka mogą pluć – zwykle w sytuacji stresu, konfliktu lub obrony pozycji w stadzie,
• osobnicze różnice charakteru potrafią być równie duże jak różnice między gatunkami.

Przy pierwszym kontakcie z człowiekiem alpaki zazwyczaj wybierają lekkie wycofanie i trzymanie się w grupie, lamy częściej podchodzą bliżej, ale jednocześnie szybciej pokazują, gdy coś im się nie podoba (np. odwracają głowę, kładą uszy, syczą).

Zastosowanie: wełna, trekking, zwierzęta towarzyszące

Wybór między lamą a alpaką często wynika z tego, jaki ma być główny „cel” posiadania tych zwierząt. Inaczej wygląda sytuacja w gospodarstwie nastawionym na włókno, a inaczej w miejscu, które organizuje spacery z dziećmi czy zajęcia edukacyjne.

Wełna i jej jakość

Jeśli plan zakłada skoncentrowanie się na włóczkach, filcu czy sprzedaży włókna, uwaga automatycznie kieruje się w stronę alpak. Wełna alpaki jest:

• wyraźnie delikatniejsza niż wełna owcza czy lamia,
ciepła i lekka, o bardzo dobrym współczynniku izolacji,
• dostępna w wielu naturalnych kolorach (biele, beże, brązy, szarości, czernie).

Alpaki dzieli się m.in. na dwa typy: Huacaya (najpopularniejszy – „puchata” wełna stojąca, przypominająca plusz) i Suri (długie, jedwabiste „sznury” włókna). W większości polskich gospodarstw spotyka się głównie Huacaya – najbardziej uniwersalne dla początkujących.

Lamy również dają wełnę, ale z reguły jest ona grubsza, mniej ceniona w przemyśle włókienniczym. Często wykorzystuje się ją do wyrobu dywanów, koców, sznurów czy wytrzymałych tkanin technicznych. W kontekście hobbystycznym i rękodzieła, to alpaka daje zwykle większe możliwości i lepszą cenę włókna.

Praca z ludźmi: trekking i alpakoterapia

Lamy od dawna są wykorzystywane jako zwierzęta juczne. Ich budowa i charakter świetnie sprawdzają się podczas dłuższych wędrówek. Lama jest silniejsza, może nieść większy ciężar (np. ekwipunek), lepiej radzi sobie w trudniejszym terenie. W turystycznych gospodarstwach organizujących trekking z lamami zwierzęta idą zwykle obok człowieka, ale niekoniecznie muszą być głaskane co chwilę przez każdego uczestnika – ważniejsza jest sama obecność i wspólna droga.

Alpaki z kolei stały się symbolem zajęć typu alpakoterapia i spokojnych spacerów dla dzieci, osób z niepełnosprawnościami czy seniorów. Ich łagodne usposobienie i „miękki wygląd” bardzo ułatwia pierwsze przełamanie lęku przed dużym zwierzęciem. Podczas takich zajęć ważna jest:

• stabilna, spokojna grupa alpak,
• wybrane osobniki o wybitnie łagodnym temperamencie,
• umiejętne stopniowanie kontaktu (najpierw obserwacja, dopiero potem dotyk).

W praktyce wiele gospodarstw łączy funkcje – alpaki do kontaktu bezpośredniego (głaskanie, karmienie z ręki), a lamy do dłuższych spacerów i trekkingu z lekkim ładunkiem.

Utrzymanie i wymagania hodowlane

Podstawowe wymagania lam i alpak są bardzo podobne. Oba gatunki należą do wielbłądowatych, mają zbliżone potrzeby żywieniowe i środowiskowe. Początkujący zwykle bardziej zastanawia się, czy „udźwignie” ich utrzymanie ogólnie, niż czy lama różni się tu znacząco od alpaki.

Żywienie i wybieg

Zarówno lama, jak i alpaka to zwierzęta przystosowane do ubogich pastwisk wysokogórskich. W praktyce oznacza to, że:

• podstawą żywienia jest dobre siano,
• pastwisko powinno być raczej skromne niż „luksusowe” (bo otyłość to realny problem),
• koncentraty podaje się oszczędnie, zwykle jako dodatek, nie główny pokarm.

Wymagają też dostępu do czystej wody i schronienia przed deszczem, wiatrem oraz słońcem. Prosta wiata z suchym, przewiewnym wnętrzem często w zupełności wystarcza, o ile podłoże nie zamienia się w błoto.

Powierzchnia wybiegu dla małego stada (np. 3–4 sztuk) może być stosunkowo niewielka, choć im więcej miejsca, tym lepiej dla dobrostanu. W praktyce często pada orientacyjna wartość minimum ok. 1000–1500 m² na niewielkie, amatorskie stado – to jednak bardziej punkt odniesienia niż sztywna norma.

Zdrowie i pielęgnacja

Pod względem zdrowotnym lama i alpaka mają podobne wymagania: regularne odrobaczanie, szczepienia (wg zaleceń lekarza weterynarii), kontrola kopyt i zębów. Co najmniej raz w roku konieczne jest strzyżenie, zwłaszcza u alpak – zbyt długie runo latem to ryzyko przegrzania, wilgoci przy skórze i problemów dermatologicznych.

Alpaki zazwyczaj wymagają nieco więcej uwagi przy strzyżeniu, bo gęstsza, delikatniejsza wełna łatwiej filcuje się przy skórze, jeśli zaniedba się terminy. Lamy – szczególnie te o rzadszej okrywie – bywają pod tym względem odrobinę „łatwiejsze” dla początkujących, choć i tu zaniedbanie szybko odbija się na komforcie zwierzęcia.

Istotne jest też zapewnienie towarzystwa. Pojedyncza lama czy samotna alpaka to przepis na problemy behawioralne. Optymalne jest minimum dwa–trzy osobniki jednego gatunku, choć w niektórych przypadkach łączy się oba gatunki w jednej grupie (wymaga to jednak sensownego dobrania stada).

Co wybrać na początek: lama czy alpaka?

Decyzja powinna wynikać z realnych warunków, planów oraz tego, jakiego typu kontaktu ze zwierzęciem oczekuje właściciel i odwiedzający. W uproszczeniu można przyjąć następujący podział:

• Alpaka – lepsza, jeśli priorytetem jest:
  • delikatna wełna wysokiej jakości,
  • zajęcia z dziećmi, alpakoterapia, spokojne wizyty edukacyjne,
  • „efekt wow” wizerunkowy gospodarstwa (goście kojarzą alpaki natychmiast).
• Lama – bardziej odpowiednia, jeśli planowane są:
  • trekkingi i dłuższe spacery w terenie,
  • rola „strażnika” stada owiec czy kóz,
  • większa różnorodność zwierząt w gospodarstwie agroturystycznym.

Warto też uwzględnić własne doświadczenie ze zwierzętami. Alpaki – choć bardzo łagodne – potrafią być wrażliwe na hałas, chaos, zbyt szybkie ruchy. Lamy, jako zwierzęta większe, wymagają z kolei pewności w obchodzeniu się z nimi i konsekwencji od pierwszych dni. W obu przypadkach dobrze sprawdza się zasada: lepiej zacząć od mniejszego stada i nauczyć się wszystkiego „na spokojnie”, niż od razu kupować kilkanaście sztuk.

Najrozsądniejsze podejście dla początkującego to wybór jednego gatunku na start (zwykle alpak), z niewielkiego, sprawdzonego stada, z pomocą hodowcy, który udostępni historię zdrowotną zwierząt i podstawowe wsparcie po sprzedaży.

Najważniejsze różnice w skrócie

Dla osób, które wolą konkret niż długie wywody, przydatne jest zestawienie „w pigułce”:

• Wielkość: lama większa, alpaka mniejsza i bardziej kompaktowa.
• Uszy: lama – długie, zakrzywione; alpaka – krótkie, proste.
• Główne wykorzystanie: lama – transport, trekking, „strażnik” stada; alpaka – wełna i kontakt z ludźmi.
• Charakter: lama – bardziej niezależna, asertywna; alpaka – spokojna, częściej nieśmiała, „miękka” w odbiorze.
• Wełna: alpaka – delikatna, ceniona w rękodziele i przemyśle; lama – grubsza, raczej do zastosowań użytkowych.
• Utrzymanie: podobne wymagania – stado, wybieg, siano, schronienie, coroczne strzyżenie, stała opieka weterynaryjna.

Po poznaniu tych różnic zdecydowanie łatwiej zaplanować pierwsze kroki – od wyboru gatunku, przez dobór liczby zwierząt, po sposób ich wykorzystania w gospodarstwie. Dobrze przemyślany start oszczędza potem wielu rozczarowań – zarówno ludziom, jak i samym zwierzętom.