Po spacerze palce natrafiają na uchu psa na twardą, okrągłą grudkę. Najpewniej to kleszcz, który wbił się w skórę kilka godzin wcześniej. Rozgarnięta sierść potwierdza to bez wątpliwości: ciemne ciałko tkwi w skórze jak ziarenko pieprzu, a przy nim widać drobne odnóża. Kleszcze u psa trzeba wyjmować od razu, a najbezpieczniejszy jest haczyk obrotowy lub pęseta o cienkich końcówkach, chwytająca kleszcza tuż przy skórze, bez ściskania odwłoka. Poniżej: technika krok po kroku, metody, które szkodzą (tłuszcz, spirytus), objawy wymagające wizyty u weterynarza i preparaty, które faktycznie chronią.
Kleszcze u psa: gdzie siedzą i jak je znaleźć po spacerze
Kleszcze nie skaczą i nie spadają z drzew. Czekają na źdźbłach traw, paprociach i niskich krzewach, do około metra nad ziemią, i czepiają się przechodzącego zwierzęcia. Kleszcz pospolity (Ixodes ricinus) rusza do żerowania już przy około 7°C. Kleszcz łąkowy (Dermacentor reticulatus) bywa aktywny przy kilku stopniach, ze szczytami w marcu–kwietniu i we wrześniu–październiku. Sezon kleszczowy nie kończy się więc wraz z wakacjami, a ciepły dzień w styczniu też wystarczy.
Kontrola psa po spacerze zajmuje około 5 minut. Opuszkami palców przesuwa się pod włos, pod prąd sierści, zaczynając od głowy. Kleszcze najchętniej siedzą wokół uszu, na szyi pod obrożą, w pachach, pachwinach, między palcami i pod ogonem. Psa długowłosego przydaje się przeczesać drobnym grzebieniem. Nimfy mają 1–2 mm i wyglądają jak pyłek, a najedzona samica osiąga około 1 cm i przypomina szarą fasolkę.
Samica kleszcza po kilku dniach żerowania zwiększa masę ciała nawet 100-krotnie. Dlatego twarda, szara „kulka” na psie to zwykle kleszcz po wielu godzinach picia, a nie świeży.
Czym usunąć kleszcza z psa: narzędzia, które się sprawdzają
Najlepszy jest haczyk obrotowy, np. O’Tom Tick Twister. W zestawie są dwa rozmiary: mały do nimf, duży do dorosłych kleszczy. Haczyk obejmuje kleszcza przy skórze i wykręca go bez zgniatania. Alternatywą jest pęseta o cienkich, zbieżnych końcówkach. Zwykła pęseta kosmetyczna z szerokim, płaskim chwytem gniecie odwłok i wyciska zawartość kleszcza do rany.
Przed pierwszą akcją warto skompletować zestaw i trzymać go w torbie na spacery:
- haczyk obrotowy albo pęseta z cienkimi końcówkami,
- jednorazowe rękawiczki,
- środek odkażający, np. Octenisept lub chlorheksydyna,
- mały szczelny słoiczek z wilgotnym wacikiem,
- smakołyk, który zajmie psa na minutę.
Jak usunąć kleszcza psu krok po kroku
- Pies powinien stać lub leżeć spokojnie, najlepiej z gryzakiem lub smakołykiem. Jeśli kleszcz siedzi blisko pyska, druga osoba przytrzymuje głowę.
- Rękawiczki na ręce, sierść rozgarnięta. Gęste futro wokół kleszcza przycina się maszynką, nigdy nożyczkami, bo łatwo naciąć skórę.
- Haczyk wsuwa się pod kleszcza z boku, aż obejmie go przy samej skórze. Pęsetą chwyta się narządy gębowe tuż przy skórze, nie brzuch.
- Haczykiem kręci się 2–3 razy w jedną stronę, aż kleszcz puści. Pęsetą ciągnie się powoli, prosto, prostopadle do skóry, bez szarpania i skręcania. Kierunek obrotu nie ma znaczenia.
- Miejsce po kleszczu odkaża się, ręce myje.
- Kleszcza zamyka się w słoiczku z wilgotnym wacikiem i zapisuje datę. Gatunek (kleszcz łąkowy ma marmurkowy wzór na tarczce) pomaga weterynarzowi ocenić ryzyko babeszjozy.
Co zrobić, gdy w skórze zostaje czarny punkcik
To zwykle same narządy gębowe, potocznie „główka”. Nie należy ich dłubać igłą ani wyciskać. Skóra wypycha je sama w ciągu kilku dni, zwykle razem z małym strupkiem. Jeśli zaczerwienienie się powiększa, pojawia się ropa albo twardy guzek utrzymuje się dłużej niż kilka tygodni, potrzebna jest wizyta u weterynarza.
Kleszcz przy oku, w uchu lub między palcami
W tych miejscach lepsza jest pęseta niż haczyk, a psa trzyma druga osoba. Kleszcz w przewodzie słuchowym albo na powiece to sprawa dla gabinetu. Pies szarpnie głową w najgorszym momencie, a ryzyko uszkodzenia oka lub błony bębenkowej jest realne.
Tłuszcz, spirytus i zapałka: czego nie robić przy kleszczu
Smarowanie kleszcza olejem, masłem, spirytusem, benzyną czy lakierem do paznokci nie pomaga, tylko szkodzi. Zestresowany kleszcz nie odpada, za to wydziela ślinę i treść jelitową do rany, a ryzyko zakażenia rośnie. Wypalanie rozżarzoną igłą kończy się oparzeniem skóry psa. Szarpanie i skręcanie pęsetą rozrywa narządy gębowe. Ściskanie odwłoka działa jak strzykawka wstrzykująca zawartość kleszcza pod skórę.
Rozgniatanie kleszcza gołymi palcami naraża także człowieka, bo patogeny mogą dostać się przez drobne skaleczenia. Rękawiczki i słoiczek rozwiązują sprawę.
Po wyjęciu kleszcza: obserwacja i choroby odkleszczowe u psa
Ryzyko zależy od czasu żerowania. Do przeniesienia Borrelia burgdorferi zwykle potrzeba 24–48 godzin, więc kleszcz wyjęty w pierwszej dobie to dużo mniejszy problem niż taki, który siedział kilka dni. Wytyczne ESCCAP zalecają usuwanie kleszczy możliwie szybko po wykryciu. Po każdym ukąszeniu przez około 3 tygodnie mierzy się psu temperaturę raz dziennie. Norma to 37,5–39,0°C.
| Choroba | Kleszcz i patogen | Objawy po ukąszeniu | Co robić |
|---|---|---|---|
| Babeszjoza | Dermacentor reticulatus, Babesia canis | po ok. 5 dniach do 3 tygodni: gorączka, apatia, ciemny mocz, blade dziąsła | pilnie do weterynarza, rozmaz krwi lub PCR |
| Anaplazmoza | Ixodes ricinus, Anaplasma phagocytophilum | po 1–2 tygodniach: gorączka, apatia, bóle stawów, małopłytkowość | badanie krwi, doksycyklina |
| Borelioza | Ixodes ricinus, Borrelia burgdorferi | po 2–5 miesiącach: wędrująca kulawizna, obrzęk stawów, gorączka | test serologiczny, doksycyklina |
Babeszjoza: ciemny mocz to stan pilny
Mocz o kolorze herbaty, brunatny lub czerwonawy po ukąszeniu kleszcza oznacza wizytę u weterynarza tego samego dnia. Pierwotniak Babesia niszczy krwinki czerwone, a nieleczona babeszjoza prowadzi do ciężkiej niedokrwistości i zagraża życiu. Standardowo stosuje się imidokarb, zwykle 6 mg/kg w dwóch dawkach w odstępie 14 dni. Im wcześniej zacznie się leczenie, tym lepszy przebieg. Na natychmiastową konsultację wskazują:
- temperatura powyżej 39,5°C,
- apatia i brak apetytu dłużej niż dobę,
- ciemny mocz,
- blade lub żółtawe dziąsła,
- osłabienie, chwiejny chód, drgawki.
Borelioza i anaplazmoza: wolniej, ale podstępnie
Większość psów zakażonych boreliozą nie choruje. Szacunki mówią o 5–10% objawowych przypadków. Gdy objawy się pojawiają, to przeważnie kulawizna zmieniająca nogę i gorączka. Zgodnie z konsensusem ACVIM (2018) leczy się doksycykliną 10 mg/kg przez 28 dni. Antybiotyk „na wszelki wypadek” po samym ukąszeniu, bez objawów i badań, nie jest standardem. Testy przeciwciał wykonane zbyt wcześnie po ukąszeniu (przed upływem około miesiąca) mogą wypaść fałszywie ujemnie.
Kleszcze u psa: preparaty ochronne i czas ich działania
Żaden preparat nie daje stuprocentowej ochrony. Substancje z grupy izoksazolin (fluralaner, afoksolaner, sarolaner) zabijają kleszcza dopiero po ukąszeniu, dlatego kontrola po spacerze nadal obowiązuje. Przy psach z napadami padaczkowymi w wywiadzie izoksazoliny stosuje się ostrożnie, po konsultacji z weterynarzem, bo agencja EMA odnotowała zaburzenia neurologiczne w tej grupie.
| Substancja czynna | Przykładowy preparat | Forma | Działanie |
|---|---|---|---|
| fluralaner | Bravecto | tabletka do żucia | 12 tygodni |
| afoksolaner | NexGard | tabletka do żucia | 4 tygodnie |
| sarolaner | Simparica | tabletka do żucia | 5 tygodni |
| flumetryna + imidachloprid | Seresto | obroża | do 8 miesięcy |
| permetryna + imidachloprid | Advantix | spot-on | 4 tygodnie |
Permetryna jest silnie toksyczna dla kotów. W domu z kotem spot-on z permetryną odpada, a świeżo zakroplonego psa trzeba trzymać z dala od kota, aż preparat całkowicie wyschnie. Dawkę zawsze dobiera się do masy ciała psa, nigdy „na oko”.
Najczęstsze pytania
Czy kleszcza trzeba usunąć od razu, czy może odpaść sam?
Trzeba usunąć od razu. Kleszcz odpada sam dopiero po kilku dniach żerowania, a w tym czasie rośnie ryzyko przeniesienia patogenów. Zwykle wystarczy do tego haczyk albo pęseta.
Czy po usunięciu kleszcza trzeba iść z psem do weterynarza?
Nie zawsze. Jeśli kleszcz został wyjęty w całości, a pies jest wesoły, je i ma prawidłową temperaturę, wystarcza obserwacja przez około 3 tygodnie. Wizyta jest konieczna przy gorączce, apatii, ciemnym moczu lub utrzymującym się stanie zapalnym w miejscu ukąszenia.
Jak długo obserwować psa po ukąszeniu kleszcza?
Przy babeszjozie i anaplazmozie objawy pojawiają się zwykle w ciągu około 3 tygodni, więc przez ten czas należy codziennie mierzyć temperaturę. Borelioza daje objawy później, nawet po 2–5 miesiącach, dlatego nowa kulawizna w tym okresie też powinna skłonić do badań.
Co zrobić, jeśli głowa kleszcza została w skórze psa?
Odkazić miejsce i nie próbować wydłubywać pozostałości. Skóra zwykle sama je wypycha w ciągu kilku dni. Jeśli pojawi się ropa lub narastające zaczerwienienie, potrzebna jest wizyta u weterynarza.
Czy można usunąć kleszcza zwykłą pęsetą?
Można, jeśli ma cienkie, zbieżne końcówki i chwyta kleszcza przy samej skórze. Szeroka pęseta kosmetyczna zgniata odwłok, więc lepszy jest haczyk obrotowy lub specjalna pęseta do kleszczy.
