Rozwolnienie u psa – przyczyny i sposoby postępowania

Pies po raz trzeci w ciągu kilku godzin prosi na dwór, a stolec ma konsystencję budyniu. W większości przypadków rozwolnienie u psa to ostry stan żołądkowo-jelitowy, który mija w 24–72 godziny. O tym, czy skończy się na lekkiej diecie, czy na kroplówce w lecznicy, decyduje nawodnienie i dieta w pierwszej dobie. Poniżej: skąd bierze się biegunka, co może mówić o niej wygląd kupy, co podać psu, a czego nie wolno. Na końcu lista objawów, przy których czekanie w domu jest błędem.

Rozwolnienie u psa: ostre czy przewlekłe

Weterynarze dzielą biegunki według czasu trwania. Ostra zaczyna się nagle i trwa do 2 tygodni, zwykle krócej. Przewlekła ciągnie się dłużej niż 2–3 tygodnie albo wraca w regularnych odstępach. Przewlekła biegunka nigdy nie jest sprawą do samodzielnego leczenia, bo za takim obrazem stoją choroby wymagające badań krwi, kału i często biopsji jelita.

Drugi podział dotyczy miejsca zmian. Przy zapaleniu jelita cienkiego stolca jest dużo, jest wodnisty, a pies załatwia się kilka razy dziennie. Przy zapaleniu jelita grubego porcje są małe, z śluzem i świeżą krwią, a pies parcie odczuwa nawet wtedy, gdy nic już nie wychodzi. Ta różnica ma znaczenie przy szukaniu przyczyny.

Najczęstsze przyczyny rozwolnienia u psa

Błędy w jedzeniu i toksyny

Nagła zmiana karmy wywołuje biegunkę u większości psów, dlatego nową karmę trzeba wprowadzać przez 5–7 dni, stopniowo zwiększając jej udział. Do tego dochodzą resztki ze stołu, tłuste skórki i podkradanie ze śmietnika. Po tłustym jedzeniu pojawia się też zapalenie trzustki, które oprócz biegunki daje wymioty i wyraźny ból brzucha.

Osobną grupę stanowią toksyny: czekolada (teobromina), winogrona i rodzynki, cebula oraz ksylitol w gumach i wypiekach bez cukru. Ksylitol obniża cukier we krwi i uszkadza wątrobę, więc biegunka to w tym wypadku objaw poboczny groźnego zatrucia.

Wirusy, bakterie i pasożyty

Najgroźniejszy jest parwowirus (CPV-2), który atakuje głównie szczenięta do 6 miesiąca życia i niezaszczepione psy. Wśród innych patogenów są koronawirus psi, bakterie Clostridium perfringens, Salmonella i Campylobacter.

Z pasożytów na biegunkę najczęściej wskazują glisty (Toxocara canis), włosogłówki (Trichuris vulpis), tęgoryjce oraz pierwotniak Giardia. Wytyczne ESCCAP zalecają odrobaczanie dorosłych psów co najmniej 4 razy w roku, np. preparatem z praziquantelem, pyrantelem i febantelem (Drontal). Giardię trzeba często leczyć osobno, np. fenbendazolem 50 mg/kg przez 3–5 dni, bo standardowa tabletka jej nie usuwa.

Choroby przewlekłe i leki

Nawracającą biegunkę dają: nieswoiste zapalenie jelit (IBD), alergia pokarmowa, niewydolność zewnątrzwydzielnicza trzustki (częsta u owczarków niemieckich) oraz choroba Addisona. Biegunkę mogą wywołać także leki, w tym antybiotyki (np. amoksycylina z kwasem klawulanowym) i NLPZ, takie jak meloksykam czy karprofen.

Jak odczytać stolec: wygląd a przyczyna

Do oceny konsystencji służy skala Purina Fecal Scoring Chart (1–7). Wartość 2 to stolec idealny, a 6–7 to biegunka. Poza konsystencją liczy się kolor i dodatki, bo to one zawężają listę podejrzeń.

Wygląd stolca Najczęstsza przyczyna Pilność
Wodnisty lub papkowaty, duża objętość Zmiana karmy, Giardia, zapalenie jelita cienkiego Obserwacja do 48 h, jeśli pies pije i jest żwawy
Mała porcja ze śluzem i świeżą krwią, parcie Zapalenie jelita grubego, stres, włosogłówki Wizyta w ciągu 24–48 h; przy dużej ilości krwi tego samego dnia
Czarny, smolisty, lepki (melena) Krwawienie z żołądka lub jelita cienkiego, np. po NLPZ Natychmiast
Krwisty, wodnisty, bardzo cuchnący, do tego wymioty i apatia Parwowiroza (szczególnie u szczeniąt) Natychmiast
Żółto-pomarańczowy, tłusty, pies chudnie mimo apetytu Niewydolność trzustki, zaburzenia wchłaniania W ciągu kilku dni, potrzebne badania
Białe, ruchome człony przypominające ziarna ryżu Tasiemiec Dipylidium caninum Odrobaczanie praziquantelem w ciągu tygodnia

Co robić w domu przy rozwolnieniu u psa

Domowe postępowanie ma sens tylko u dorosłego, wcześniej zdrowego psa, który nadal pije, nie wymiotuje i reaguje na otoczenie.

Pierwsza doba: woda i krótka przerwa w jedzeniu

Woda musi być dostępna cały czas. Pies zdrowy potrzebuje około 50 ml na kilogram dziennie, czyli 10-kilogramowy około pół litra, a przy biegunce znacznie więcej. Jeśli pije łapczywie i zaraz zwraca, lepiej podawać ją częściej i w małych porcjach, np. co 15–20 minut.

Odwodnienie sprawdza się, unosząc fałd skóry na karku. Prawidłowo wraca na miejsce w 1–2 sekundy, a wolniejszy powrót oznacza utratę płynów. Suche, lepkie dziąsła to drugi sygnał. Odwodnienie rzędu 5% masy ciała jest już wyraźne i wymaga kroplówki.

Dorosłemu psu można zrobić przerwę w jedzeniu do 12 godzin. Szczeniąt i psów miniaturowych nie wolno głodzić, bo grozi im hipoglikemia.

Dieta lekkostrawna i probiotyk

Po przerwie podaje się gotowany biały ryż i pierś z kurczaka bez skóry, soli i przypraw, w proporcji około 2–3 części ryżu na 1 część mięsa. Porcje muszą być małe, 3–4 razy dziennie, przez 2–3 dni. Gdy kał się ustabilizuje, wraca się do zwykłej karmy, mieszając ją z dietą przez kolejne 5–7 dni. Gotowym rozwiązaniem są też karmy weterynaryjne: Hill’s Prescription Diet i/d, Royal Canin Gastrointestinal albo Purina Pro Plan EN.

Wsparciem jest probiotyk dla psów, np. Purina FortiFlora z Enterococcus faecium SF68 (jedna saszetka dziennie). Skraca on biegunkę, ale nie zastępuje diety ani nawodnienia.

Czego nie podawać psu z biegunką

  • Loperamidu (Imodium). U collie, owczarków australijskich i szetlandzkich z mutacją MDR1 powoduje ciężkie zatrucie neurologiczne, a przy infekcji bakteryjnej zatrzymuje w jelicie toksyny.
  • Ibuprofenu, paracetamolu i innych leków przeciwbólowych dla ludzi. Uszkadzają żołądek, nerki i wątrobę.
  • Mleka. Większość dorosłych psów nie trawi laktozy, więc biegunka tylko się nasili.
  • Tłustego mięsa, kości i resztek ze stołu. Obciążają trzustkę.
  • Antybiotyków z domowej apteczki. W większości ostrych biegunek są zbędne, a niszczą florę jelitową.

Parwowiroza bez leczenia kończy się śmiercią nawet u 90% szczeniąt, a przy intensywnej terapii (kroplówki, leki przeciwwymiotne, osłona antybiotykowa) przeżywa zwykle 80–90%. Szczepienia zaczyna się w 6–8 tygodniu życia, a kolejne dawki podaje co 2–4 tygodnie, aż do ukończenia 16 tygodnia (zalecenia WSAVA).

Kiedy rozwolnienie u psa wymaga weterynarza

Poniższe sytuacje nie nadają się do leczenia w domu:

  • świeża krew w dużej ilości albo czarny, smolisty stolec,
  • wymioty powtarzające się razem z biegunką,
  • apatia, odmowa picia, blade lub suche dziąsła,
  • temperatura powyżej 39,5°C (norma u psa to 37,5–39,2°C),
  • szczenię do 6 miesięcy, pies w podeszłym wieku, rasa miniaturowa albo pies z cukrzycą lub chorobą nerek,
  • napięty, bolesny brzuch,
  • biegunka trwająca dłużej niż 48 godzin mimo diety,
  • podejrzenie, że pies zjadł truciznę, czekoladę, ksylitol, lek albo ciało obce.

Lekarz zwykle zaczyna od badania klinicznego i badania kału (flotacja, test na Giardię, szybki test antygenowy na parwowirusa). Przy odwodnieniu podaje płyny dożylnie lub podskórnie. Leczenie bywa objawowe i obejmuje środki osłonowe, np. diosmektyt, lub leki przeciwwymiotne. Antybiotyk dostaje pies z podejrzeniem sepsy albo potwierdzoną infekcją bakteryjną, bo wytyczne ISCAID nie zalecają go rutynowo przy ostrej biegunce. Przy nawracających przypadkach dochodzą badania krwi, USG jamy brzusznej i próby eliminacyjne pokarmowe trwające około 8 tygodni.

Najczęstsze pytania

Ile może trwać biegunka u psa, zanim trzeba iść do weterynarza?

U dorosłego, żwawego psa maksymalnie 48 godzin, o ile pije i nie wymiotuje. U szczeniąt i psów starszych wizytę trzeba zaplanować już po kilku godzinach, bo odwadniają się szybciej.

Czy pies może dostać węgiel aktywny lub Smectę na biegunkę?

Diosmektyt (Smecta) jest stosowany w weterynarii, ale dawkę ustala lekarz, bo zależy od masy psa i przyczyny biegunki. Węgiel aktywny daje niewielkie korzyści, a nadmiar może zaburzyć elektrolity, dlatego bez konsultacji nie warto go podawać.

Dlaczego pies ma biegunkę po zmianie karmy?

Flora jelitowa potrzebuje kilku dni, by przystosować się do innego składu i ilości tłuszczu. Nową karmę należy wprowadzać stopniowo przez 5–7 dni, a przy biegunce wrócić do poprzedniej i spróbować wolniej.

Czy rozwolnienie u psa jest zaraźliwe dla człowieka?

Część przyczyn jest, m.in. Salmonella, Campylobacter i niektóre szczepy Giardii. Po sprzątaniu kału trzeba dokładnie umyć ręce, a chorego psa ograniczyć w kontakcie z małymi dziećmi. Parwowirus psi ludzi nie zakaża.

Jak nawodnić psa, który nie chce pić?

Można podawać wodę strzykawką bez igły w kącik pyska, po 5–10 ml na raz. Jeśli pies odmawia picia dłużej niż kilka godzin, potrzebna jest kroplówka u weterynarza.