Nużeniec u psa – jak rozpoznać objawy zakażenia?

Łysiejące kółko wokół oka, przerzedzona sierść na pysku albo łapa z gołą, łuszczącą się skórą u młodego psa często oznaczają nużycę, czyli demodekozę. Wywołują ją roztocza Demodex canis, które w niewielkiej liczbie mieszkają na skórze większości psów i zwykle nikomu nie szkodzą. Problem zaczyna się, gdy odporność nie trzyma ich w ryzach, a populacja rośnie lawinowo. Poniżej opisano, jak wyglądają pierwsze zmiany, czym różni się postać łagodna od ciężkiej i kiedy nie warto czekać z wizytą u weterynarza.

Skąd się bierze nużeniec i czy jest zaraźliwy

Roztocza przechodzą z suki na szczenięta w pierwszych dniach życia, podczas karmienia i wylizywania. Od tej pory mieszkają w mieszkach włosowych i gruczołach łojowych, żywią się łojem i komórkami naskórka. Zdrowy układ odpornościowy utrzymuje ich liczbę na bezpiecznym poziomie.

Zakażenie jest więc u psów zjawiskiem powszechnym, a choroba już nie. Wybucha wtedy, gdy organizm z jakiegoś powodu nie radzi sobie z kontrolą populacji. U szczeniąt wchodzą w grę niedojrzała odporność i predyspozycje genetyczne, u dorosłych choroby osłabiające organizm lub leki.

Nużeniec psi nie przenosi się na zdrowe dorosłe psy w domu ani na ludzi w stopniu, który miałby znaczenie. Izolowanie chorego psa od reszty domowników zwykle nie jest potrzebne, wyjątkiem mogą być bardzo małe szczenięta.

Pierwsze objawy, na które warto zwrócić uwagę

Początek bywa niepozorny. Właściciel widzi „coś dziwnego ze skórą”, ale pies zachowuje się normalnie, je i bawi się jak zwykle. Najczęściej pojawiają się:

  • okrągłe lub owalne ogniska wyłysień, zwłaszcza wokół oczu („okulary”), na pysku i kończynach przednich,
  • łuszczenie się skóry i szarawy nalot, czasem drobne zaskórniki,
  • zaczerwienienie lub ciemniejsze przebarwienie skóry w miejscach bez włosa,
  • przerzedzona, matowa sierść, która łatwo się wyrywa.

Swędzenie jest zwykle niewielkie albo żadne. To ważna różnica w porównaniu ze świerzbem, przy którym pies drapie się intensywnie. Gdy świąd nagle się nasila, pojawia się nieprzyjemny zapach i wysięk, najczęściej doszło do nadkażenia bakteryjnego.

Postać miejscowa a uogólniona

Postać miejscowa

Dotyczy najczęściej szczeniąt w wieku od kilku miesięcy do roku. Zmiany obejmują kilka niewielkich ognisk, zwykle na głowie i przednich łapach. Skóra jest lekko łuszcząca i bez głębszych ran.

W wielu przypadkach ta postać potrafi ustąpić sama w ciągu kilku tygodni, gdy odporność młodego psa dojrzewa. Mimo to konsultacja jest wskazana, bo na początku trudno przewidzieć, w którą stronę pójdzie choroba.

Zmiany trzeba obserwować i najlepiej fotografować co kilka dni. Wystarczy zdjęcie w tym samym świetle i z tej samej odległości. Powiększające się ogniska albo nowe w innych miejscach to sygnał, że sprawa nie wygaśnie sama.

Postać uogólniona

Ogniska zlewają się w duże obszary, obejmują całe partie ciała, a skóra staje się pogrubiała, pofałdowana i ciemniejsza. Sierść znika płatami, a skóra często wydziela nieprzyjemny, tłusty zapach.

Typowe jest głębokie ropne zapalenie skóry z krostami, strupami i sączącymi się przetokami. Pies bywa wtedy osowiały, ma gorączkę, a skóra jest bolesna przy dotyku.

Osobną odmianą jest nużyca łap. Palce i przestrzenie międzypalcowe są obrzęknięte, czerwone, z ranami, a pies kuleje i wylizuje łapy. Ta postać jest wyjątkowo oporna na leczenie i łatwo ją pomylić z alergią lub zakażeniem bakteryjnym.

Nużeniec u dorosłego psa

Gdy dorosły pies, który nigdy nie miał problemów ze skórą, nagle zaczyna łysieć i łuszczyć się, objawy skóry są tylko wierzchołkiem góry lodowej. Zwykle za nasileniem demodekozy stoi coś, co obniżyło odporność. Najczęściej bierze się pod uwagę choroby hormonalne, takie jak nadczynność kory nadnerczy lub niedoczynność tarczycy, nowotwory oraz długotrwałe leczenie glikokortykosteroidami lub lekami immunosupresyjnymi.

Samo leczenie roztoczy w takiej sytuacji nie wystarczy. Bez znalezienia i opanowania choroby podstawowej nużyca wraca, więc diagnostyka powinna obejmować badania krwi i ocenę ogólnego stanu zdrowia.

Jak wygląda diagnostyka

Zeskrobina i inne badania

Podstawą jest głębokie zeskrobanie skóry, wykonywane do momentu, aż pojawi się lekkie krwawienie z włosowatych naczyń. Dopiero wtedy narzędzie sięga do wnętrza mieszków. Materiał ogląda się pod mikroskopem, a lekarz szuka żywych i martwych roztoczy, jaj i form młodocianych.

Uzupełnieniem bywa trichogram, czyli badanie wyrwanych włosów z opuszkami. Przy ropnych zmianach wykonuje się też cytologię i czasem posiew, żeby dobrać właściwe leczenie przeciwbakteryjne.

Obecność pojedynczych roztoczy w zeskrobinie nie przesądza jeszcze o chorobie, bo występują one u zdrowych psów. Liczy się ich liczba, obecność form młodocianych i zgodność z obrazem klinicznym.

Z czym łatwo pomylić nużeńca

Podobnie wyglądają grzybica, bakteryjne zapalenie mieszków włosowych, świerzb i alergie skórne. Każda z tych chorób wymaga innego leczenia, a samodzielne smarowanie maściami „na wszystko” jedynie zaciera obraz. Szczególnie ryzykowne są preparaty z kortykosteroidami, bo hamują odporność i mogą nasilić nużycę.

Przy objawach alergii zdarza się też, że nużeniec współistnieje z innym problemem skórnym. Dlatego dobrze, gdy lekarz ocenia całość, a nie tylko wynik jednego badania.

Leczenie i czas trwania terapii

Dawniej standardem były częste kąpiele w preparatach z amitrazem, uciążliwe i dla wielu psów trudne do zniesienia. Obecnie coraz częściej stosuje się doustne leki z grupy izoksazolin, które łatwiej podać i które zwykle dobrze działają. Wybór preparatu i dawkowanie należą do lekarza. Do tego dochodzą antybiotyki lub szampony przeciwbakteryjne przy zakażeniach wtórnych.

Warto wiedzieć, że przy leczeniu iwermektyną psy ras z mutacją MDR1, takie jak collie czy owczarek australijski, są narażone na ciężkie powikłania neurologiczne. Takiego leczenia nie wolno wdrażać bez badania genetycznego i decyzji lekarza.

Poprawa skóry nie oznacza końca terapii. Leczy się zwykle do czasu, aż kolejne zeskrobiny dadzą wynik ujemny, a to oznacza zazwyczaj kilka miesięcy. Przerwanie kuracji na etapie ładnie zagojonej skóry to najprostsza droga do nawrotu.

Czego unikać i co z hodowlą

Nie należy podawać leków ani suplementów na własną rękę, a już na pewno wcześniej stosowanych steroidów. Pod żadnym pozorem nie wolno wyciskać ani rozdrapywać krost, bo to wprowadza bakterie głębiej w skórę.

Psy z uogólnioną postacią nużycy w młodym wieku nie powinny trafiać do rozrodu. Skłonność do choroby ma podłoże genetyczne, a szczenięta takiej suki są narażone na ten sam problem.